Câu chuyện Võ Kim
Hai cái tên, một vại mắm, hơn hai thập kỷ giữ nghề
Ở khối Nghi Hải 1 — nơi người dân vẫn quen gọi bằng cái tên cũ, làng Hải Giang 1 — buổi sáng bắt đầu bằng mùi mắm chín dậy lên từ những sân phơi chượp dọc con đường Lam Giang. Đây là một trong những làng nghề nước mắm truyền thống của thị xã biển Cửa Lò, nơi gần một trăm hộ dân bao đời nối nhau giữ nghề cha ông để lại. Trong số đó, Cơ sở sản xuất chế biến nước mắm Võ Kim là một trong những cái tên gắn bó với nghề lâu năm, quy mô sản xuất thuộc hàng lớn của khối.
Trước khi cái tên "Võ Kim" gắn với nghề mắm, ông Hoàng Văn Võ từng là người lính. Rời quân ngũ trở về quê hương, ông vào làm việc tại Công ty Thủy sản Nghệ An. Cũng chính tại đây, khi vừa đến tuổi trưởng thành, bà Lê Thị Kim bước chân vào ngành thủy sản của tỉnh nhà — và hai người gặp nhau, nên duyên vợ chồng giữa những chuyến cá, mẻ muối. Có lẽ chính những năm tháng gắn bó với con cá, hạt muối trong ngành thủy sản đã un đúc nên tình yêu nghề, để sau này khi ra làm ăn riêng, ông bà chọn gắn bó cả đời với nghề nước mắm truyền thống của cha ông nơi làng biển Nghi Hải.
Cái tên "Võ Kim" ra đời giản dị như chính cách người vùng biển đặt tên: ghép từ tên chồng — ông Hoàng Văn Võ, và tên vợ — bà Lê Thị Kim, hai vợ chồng cùng nhau gắn bó với những bể chượp, mẻ mắm suốt hơn hai mươi năm có lẻ. Cơ sở được đăng ký kinh doanh lần đầu ngày 23/01/2002, khi ấy chỉ là một hộ nhỏ làm mắm bán quanh vùng và làm quà cho khách. Với nền tảng hiểu biết về thủy sản tích lũy từ những năm công tác trước đó, bà Kim là người trực tiếp đứng ra sản xuất, chế biến — tự tay chọn cá, tuyển muối, ủ chượp qua từng mùa, để tình yêu với hạt muối, con cá cơm lớn dần theo năm tháng — và trở thành Nghệ nhân Làng nghề Việt Nam được Hiệp hội Làng nghề Việt Nam phong tặng năm 2020.
Nguyên liệu làm nên nước mắm Võ Kim không cầu kỳ mà cốt ở sự chọn lọc. Cá cơm tươi được thu mua trực tiếp từ tàu thuyền ngư dân Cửa Lò và các vùng lân cận trong tỉnh Nghệ An, ưu tiên cá cơm than, cơm trắng đánh bắt đúng mùa vụ để cho vị mắm đậm đà nhất. Muối dùng để ướp cũng được tuyển lựa kỹ, phải là loại muối khô, ít nước. Cá và muối sau khi nhập về được phân loại, loại bỏ tạp chất và những loài cá không phù hợp, trước khi đưa vào chượp theo tỷ lệ gia truyền, ủ trong bể, trong chum sành hàng tháng trời — có mẻ hạ thổ, chôn dưới đất theo cách làm xưa để mắm ngấu chậm, dậy mùi thơm đặc trưng.
Không dùng phụ gia để đẩy nhanh quá trình lên men, cơ sở Võ Kim để mắm chín hoàn toàn tự nhiên, rồi kéo rút những giọt "cốt nhỉ" đầu tiên — tinh túy nhất, đậm đạm nhất của cả mẻ chượp — theo đúng phương pháp mà các thế hệ trong gia đình truyền lại. Chính từ quy trình ấy mà ra đời bốn dòng sản phẩm mang bốn cấp độ đạm khác nhau, từ 25 đến 35 độ đạm, để phù hợp với từng nhu cầu và từng mâm cơm.
Không chỉ làm mắm, cơ sở Võ Kim còn là một điểm đến quen thuộc của du khách khi ghé thăm làng nghề Hải Giang 1. Nhiều đoàn khách, đặc biệt từ các tỉnh phía Bắc, tìm đến tận nơi để tận mắt chứng kiến quy trình chế biến, tự tay trải nghiệm một vài công đoạn và nghe kể về lịch sử nghề mắm truyền thống nơi đây. Với gia đình ông Võ, bà Kim, đó vừa là niềm vui, vừa là cách để sản phẩm quê hương đến gần hơn với người tiêu dùng khắp mọi miền.
Hôm nay, nước mắm Võ Kim đã có mặt tại nhiều đại lý trong tỉnh Nghệ An như thành phố Vinh, Hưng Nguyên, Nam Đàn, Thanh Chương, và vươn ra nhiều tỉnh thành khác từ Hà Tĩnh, Quảng Bình, Huế, Bình Định đến Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh. Gian hàng giới thiệu sản phẩm ngay tại cơ sở, rộng hơn 1.100 m², vẫn đều đặn đón khách ghé mua làm quà mỗi mùa du lịch biển.
Được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao, nước mắm Võ Kim năm 2026 tiếp tục hoàn thiện hồ sơ để trình Hội đồng đánh giá, phân hạng lại sản phẩm OCOP tỉnh Nghệ An — một hành trình khẳng định chất lượng không chỉ bằng lời giới thiệu, mà bằng chính vị mặn mòi, đậm đà được chưng cất từ nắng, gió và sự kiên nhẫn của người làng biển Cửa Lò suốt hơn hai thập kỷ qua.
